Công đoàn là gì? Trách nhiệm của công đoàn như thế nào?

Công đoàn là gì và có trách nhiệm như thế nào trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động? Đây là tổ chức gắn liền với hầu hết cơ quan, doanh nghiệp nhưng không phải ai cũng hiểu rõ chức năng và quy định liên quan. Cùng JobsGO tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Xem nhanh nội dung

1. Tổ chức công đoàn là gì?
2. Những quy định về công đoàn
3. Trách nhiệm của công đoàn hiện nay

1. Tổ chức công đoàn là gì?

Theo Điều 1 Luật Công đoàn năm 2024, công đoàn là tổ chức đại diện của người lao động, được thành lập trên cơ sở tự nguyện. Tổ chức có vai trò bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, chăm lo đời sống, đồng thời phối hợp với cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp để xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định.

Công đoàn lao động là gì? Phí công đoàn là gì?

2. Những quy định về công đoàn

Để bảo vệ quyền lợi của người lao động và đảm bảo hoạt động công đoàn diễn ra thống nhất, pháp luật đã quy định rõ về nguyên tắc tổ chức, quyền tham gia, cơ cấu hệ thống cũng như các hành vi bị nghiêm cấm. Dưới đây là những nội dung quan trọng mà người lao động và người sử dụng lao động cần nắm rõ.

2.1. Nguyên tắc tổ chức hoạt động công đoàn

Tổ chức và hoạt động công đoàn được thực hiện dựa trên các nguyên tắc sau:

Thành lập trên cơ sở tự nguyện: Người lao động có quyền tự nguyện thành lập, gia nhập hoặc tham gia hoạt động công đoàn theo quy định của pháp luật.
Tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ: Các quyết định của công đoàn được thực hiện theo quy chế dân chủ, bảo đảm sự thống nhất trong toàn hệ thống.
Được tổ chức thống nhất: Hệ thống công đoàn được tổ chức thống nhất trên phạm vi cả nước, bảo đảm sự chỉ đạo và phối hợp đồng bộ giữa các cấp.
Hợp tác với người sử dụng lao động: Công đoàn phối hợp với cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp để xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.

2.2. Quyền thành lập và tham gia

Theo Điều 5 Luật Công đoàn 2024, người lao động Việt Nam làm việc hợp pháp tại cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp có quyền:

Thành lập, gia nhập và tham gia hoạt động công đoàn.
Được công đoàn đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng trong quan hệ lao động.
Ứng cử, đề cử, bầu cử vào các chức danh của công đoàn theo Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
Được tư vấn, hỗ trợ pháp lý và hưởng các quyền lợi, chương trình phúc lợi do công đoàn triển khai theo quy định.

Đối với người lao động là công dân nước ngoài làm việc theo hợp đồng lao động tại Việt Nam, pháp luật cũng cho phép gia nhập và tham gia hoạt động công đoàn tại công đoàn cơ sở nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.

2.3. Hệ thống của tổ chức công đoàn

Hệ thống Công đoàn Việt Nam được tổ chức thống nhất từ trung ương đến cơ sở, gồm các cấp sau:

Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là tổ chức công đoàn cấp cao nhất.
Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở, bao gồm liên đoàn lao động cấp tỉnh, công đoàn ngành, công đoàn tổng công ty và các tổ chức tương đương.
Công đoàn cơ sở được thành lập tại cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật và Điều lệ Công đoàn Việt Nam.

Việc tổ chức theo nhiều cấp giúp công đoàn thực hiện hiệu quả vai trò đại diện, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi của người lao động trên phạm vi cả nước.

2.4. Hành vi bị nghiêm cấm

Để bảo đảm quyền tự do công đoàn và hoạt động đúng pháp luật, Luật Công đoàn 2024 nghiêm cấm các hành vi sau:

Cản trở, gây khó khăn hoặc ép buộc người lao động thành lập, gia nhập hoặc không gia nhập công đoàn.
Phân biệt đối xử, sa thải, chấm dứt hợp đồng lao động hoặc gây bất lợi cho người lao động vì lý do thành lập, gia nhập hoặc tham gia hoạt động công đoàn.
Cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc tổ chức và hoạt động của công đoàn.
Chiếm dụng, sử dụng sai mục đích hoặc làm thất thoát kinh phí, tài chính và tài sản công đoàn.
Lợi dụng hoạt động công đoàn để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

2.5. Điều kiện thành lập công đoàn tại công ty

Công đoàn công ty (công đoàn cơ sở) là tổ chức đại diện cho người lao động tại doanh nghiệp, được thành lập trên cơ sở tự nguyện nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động và xây dựng quan hệ lao động hài hòa với người sử dụng lao động.

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp muốn thành lập tổ chức công đoàn cần đáp ứng các điều kiện sau:

Được thành lập và hoạt động hợp pháp theo quy định của pháp luật.
Có ít nhất 5 người lao động tự nguyện gia nhập Công đoàn Việt Nam hoặc đã có từ 5 đoàn viên công đoàn trở lên.

Tùy theo số lượng đoàn viên, quy mô và đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp, tổ chức công đoàn có thể được thành lập theo một trong các mô hình sau:

Công đoàn cơ sở không có tổ công đoàn, công đoàn bộ phận hoặc công đoàn cơ sở thành viên.
Công đoàn cơ sở có tổ công đoàn.
Công đoàn cơ sở có công đoàn bộ phận.
Công đoàn cơ sở có công đoàn cơ sở thành viên.

Công đoàn công ty là gì?

3. Trách nhiệm của công đoàn hiện nay

Công đoàn không chỉ là tổ chức đại diện cho người lao động mà còn đóng vai trò kết nối giữa người lao động với người sử dụng lao động và cơ quan nhà nước. Theo Luật Công đoàn 2024, công đoàn có những trách nhiệm chính sau:

Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động: Tham gia đối thoại, thương lượng tập thể, hỗ trợ giải quyết tranh chấp lao động và bảo vệ người lao động khi quyền lợi bị xâm phạm.
Chăm lo đời sống đoàn viên và người lao động: Tổ chức các chương trình phúc lợi, hỗ trợ khi gặp khó khăn, ốm đau, tai nạn lao động hoặc thiên tai.
Tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Hướng dẫn người lao động thực hiện đúng quy định của pháp luật, nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ trong quan hệ lao động.
Tham gia xây dựng chính sách, pháp luật: Góp ý, kiến nghị và phản biện đối với các chính sách liên quan đến lao động, việc làm, tiền lương, bảo hiểm và an sinh xã hội.
Giám sát việc thực hiện pháp luật lao động: Theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các quy định về lao động, tiền lương, bảo hiểm xã hội, an toàn vệ sinh lao động và các chế độ dành cho người lao động tại doanh nghiệp.
Phát triển đoàn viên và xây dựng tổ chức công đoàn: Vận động người lao động tham gia công đoàn, nâng cao chất lượng hoạt động của công đoàn các cấp.

Tham gia công đoàn là gì? Tham gia công đoàn cơ lợi ích gì?

Hiểu rõ công đoàn là gì cùng các quy định pháp lý liên quan sẽ giúp người lao động chủ động bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình tại nơi làm việc. Hy vọng bài viết của JobsGO sẽ hữu ích với bạn.

Câu hỏi thường gặp

1. Mức đóng đoàn phí hàng tháng của người lao động hiện nay là bao nhiêu?

Theo quy định hiện hành, những người lao động tự nguyện gia nhập sẽ đóng mức đoàn phí bằng 1% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, tuy nhiên mức đóng này có trần tối đa nhằm không gây áp lực tài chính cho đoàn viên.

2. Người lao động không tham gia công đoàn có được bảo vệ quyền lợi không?

Có. Người lao động vẫn được pháp luật lao động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Tuy nhiên, nếu là đoàn viên công đoàn, họ sẽ được tổ chức công đoàn đại diện và hỗ trợ trong nhiều trường hợp.